عزت نفس شما كجا لطمه مي خورد!
برگردان : مهدي قراچه داغي
ناتانيل براندن در كتاب شش ستون عزت نفس را نظام ايمني آگاهي ارزيابي ميكند. براندن كه در زمينه عزت نفس كتابهاي متعددي نوشته است به هفت نكتهي مهم در زمينهي عزت نفس اشاره ميكند كه عبارتند از:
- توجه به عمل .
- داشتن زندگي آگاهانه و به عبارت ديگر زندگي كردن در لحظهي اكنون، به جاي توجه داشتن به آنچه در گذشته اتفاق افتاده يا هنوز اتفاق نيفتاده است.
- خودپذيري، يعني با خود سر عناد نداشتن .
- قبول مسئوليت در قبال احساسات خود، مانند اينكه بگوييم من مسئول خوشبختي خود هستم. خوشبختي من به دست ديگران نيست.
- داشتن قاطعيت و ابراز وجود كردن. توجه به خواستهها، نيازها و ارزشهاي خود و پيدا كردن راههاي مناسب براي ارضاء آنها.
- داشتن زندگي هدفمند، فاصله گرفتن از دنياي خيال و به جاي آن برداشتن گامهايي عملي براي تحقق بخشيدن به اين خواستهها.
- داشتن انسجام شخصي و به عبارتي وجود همخواني ميان ارزشها و اقدامات.
پژوهشگران در حال حاضر برآنند كه در برنامههاي درمان استرس ، به عنوان يكي از هدفهاي اصلي ، ميزان عزت نفس اشخاص را افزايش دهند. همانطور كه ميتوان انتظار داشت، پيشگيري از مرمت و نوسازي مؤثرتر است و به همين جهت در كاليفرنيا سعي شده است كه در برنامههاي درسي مدرسه و دبيرستان ، بالا بردن عزت نفس لحاظ گردد.
هنوز بسيار زود است كه دربارهي نتيجهي اين اقدامات اظهار نظر كنيم، اما اميد ميرود كه با توجه كافي داشتن به اين عامل حياتي، از شدت اعتياد به الكل، مواد مخدر و نيز از ميزان طلاق و بيخانماني در دهههاي آينده كاسته شود.
هريس كلمس معتقد است كه بذرهاي عزت نفس در دوران كودكي كاشته ميشوند كه از جمله آنها به چهار عامل مهم هم پيوندي، منحصر به فردي، قدرت و الگوها ميتوان اشاره كرد. همهي اين چهار خصوصيت بايد در اشخاص وجود داشته باشد و مرتب تغذيه شود تا عزت نفس سطح بالا در اشخاص تضمين شود.
اين چهار خصوصيت نه تنها در رشد اوايل دوران زندگي، بلكه در تماميمراحل رشد بايد وجود داشته باشد تا عزت نفس به سطح مقبول برسد. خصوصيات چهارگانه فوق به شكل زير تعريف شده اند.
- هم پيوندي. احساس رضايت از داشتن رابطه با ديگران.
- منحصر به فردي. احساس اينكه شخص داراي كيفيتهايي است كه از او انساني خاص و منحصر به فرد ميسازد و اينكه اين كيفيتها مورد تأييد ديگران و نيز خود شخص باشد.
- قدرت. اين احساس كه شخص ميتواند از منابع دروني و توانمنديهاي خود براي تأثير گذاشتن بر شرايط زندگي اش استفاده نمايد.
- الگوها. فرايندي ارشادي كه با توجه به آنها شخص در زندگيش راهنما ميشود.
اشخاصي كه از عزت نفس كم برخوردارند اغلب خود را ناتوان ارزيابي ميكنند، به سادگي تحت تأثير ديگران قرار ميگيرند، از ابراز احساسات خود محروم هستند، به سرعت حالت تدافعي ميگيرند و ديگران را مسؤل و مسبب نقطه ضعفهاي خود معرفي ميكنند
. كساني كه از عزت نفس فراوان بر خوردارند، استقلال بيشتري دارند، مسئوليت پذير هستند، مشتاقانه به استقبال چالشهاي زندگي ميروند، احساسات خود را ابراز ميكنند، به موفقيتهاي خود افتخار ميكنند و ناراحتيها را بهتر تحمل مينمايند.
از آنجايي كه عزتنفس زياد در شخصيتهاي مقاوم نقش مهميايفا ميكند، براي افزايش عزت نفس در اشخاص، در هر سن و سالي كه باشند تأكيد زيادي به عمل ميآيد. كلمس براي بالا بردن و حفظ عزت نفس، پيشنهاداتي دارد:
- انتقاد گران منفي باف را خلع سلاح كنيد. با آن نداي دروني كه با تفسيرهاي منفي اش شما را تحقير ميكند مبارزه نماييد.
- از تقويتهاي مثبت استفاده كنيد. كيفيتهاي خوب خود را به خود يادآور شويد. اين كيفيتها را جايي يادداشت كنيد و وقتي احساس خمودگي و افسردگي داريد، آنها را بخوانيد.
- از بايدها و نبايدها فاصله بگيريد. از خود به خاطر انتظارات بر آورده نشده انتقاد نكنيد. احساس گناه بي جهت نداشته باشيد. از گذشتهها درس بگيريد اما با گذشتهها زندگي نكنيد. مترصد فرصتهاي جديد رشد و تعالي باشيد.
- به آن كسي كه به واقع هستيد توجه كنيد. به هويتي كه داريد بها بدهيد.
- خودتان را با ديگران مقايسه نكنيد. به ويژگيهاي منحصر به فرد خود احترام بگذاريد.
- علائق و خواستههاي متنوع داشته باشيد. همهي تخم مرغهايتان را در يك سبد حمل نكنيد. به گوناگوني و تنوع بها بدهيد به طوري كه اگر يكي از جنبهها بتوانند شما را شناور نگه دارند. مثلاً اگر تنها خود را يك دانش جو ببينيد، اگر در امتحان نمرهي خوبي نگيريد با شرايط روحي بدي روبه رو ميشويد و چه بسا در هم بپاشيد.
- پيوندهاي خود را ديگران بهبود ببخشيد. شبكه دوستانتان را گسترش دهيد، كاري كنيد كه پيوندهاي اجتماعي شما افزايش يابد.
- خودتان را قرباني نكنيد. ممكن است از خود گذشتگي تحسين ديگران را برانگيزد، اما التماس كردن براي كسب احساس ترحم ديگران كار درستي نيست و در نهايت عمري كوتاه دارد.
- به ارزشهاي خود قبل و در جريان حادثه استرس آميز تأكيد كنيد.
آيا تفاوتي ميان عزت نفس و تصوير ذهني وجود دارد؟ بله . تصوير ذهني، يعني آنكه خود را چگونه ميپنداريد و عزت نفس يعني اينكه چگونه به خود ارزش ميدهيد. اين دو البته با هم در ارتباطند و با اين حال دو مفهوم جداگانه هستند. تصوير ذهني نتيجهي فرعي ميزان عزت نفس شخص است. اين تفاوت ميان عزت نفس و تصوير ذهني در اوايل دهه ي1960 با اهتمام دكتر ماكسول مالتز، نويسندهي كتاب سايكو سيبرنتيكس مشخص گرديد.
مالتز كه جراح پلاستيك بود پس از عمل جراحي پلاستيك متعدد روي بيني و چهره اشخاص به اين نتيجه رسيد با آنكه افراد عمل شده چهرهي بسيار چذاب تري پيدا كرده اند، از چهره جديدشان آنقدرها شاد نيستند. او پس از مصاحبهي مفصل با بيمارانش به اين نتيجه رسيد قبل از اينكه تغييري بيروني بتواند اتفاق بيفتد، تغيير واقعي بايد در درون انسان صورت بگيرد. به عبارت ديگر، اگر اشخاص تصوير جسماني خود را عوض كنند، اما تصوير ذهني شان تغيير نكند وحقيرانه باقي بماند، جراحي هر اندازه كه زياد و مؤثر باشد نميتواند احساس اشخاص را نسبت به خود تغيير دهد.
تغيير ابتدا بايد در درون صورت بگيرد- تغييراتي كه بتواند منابع دروني انسان و ويژگيهايي از گونه اعتماد، اطمينان، شجاعت، عشق، محبت و قدرت اراده را افزايش دهد. اگر ميزان عزت نفس شما كم باشد، تصوير ذهني تان نيز اندك خواهد بود. مالتز بر اساس اصول خود از سايكو سيبرنتيكس پيشنهاد ميكند قبل از اينكه شرايط بيروني خود را تغيير دهيم، شرايط دروني خود را متحول سازيم.
توجه به درون يعني پرداختن به جنبههاي مثبت و كنار گذاشتن باورهاي كهنه و قديمي. بايد بتوانيم از منابع دروني خود براي خروج از بحران و رسيدن به فرصتهاي خلاق استفاده كنيم.
عزت نفس بالا بهترين دفاع در برابر استرس است. بدون داشتن احساس خود ارزشمندي، هيچ راهكار و راهبردي نميتواند از ما در برابر استرس دفاع كند. عزت نفس شما، با آنكه مفهوميمجرد و انتزاعي است. بايد همه روزه به طور منظم مورد رسيدگي و توجه قرار بگيرد، درست مانند مسواك زدن و خوردن؛ و به همان اندازه اهميت دارد |
